Hassas mühendisliğin en büyük sırrı, bağımsız üretilen parçaları sahada birbirine kusursuz bir şekilde monte edebilmektir. Bir pimi kovanına soktuğunuzda parçaların kendi kendine (sıkı geçme) tutunmasını mı istiyorsunuz, yoksa aralarında çalışacak bir yağ tabakasına yer bırakıp hareket etmelerini mi (boşluklu geçme)?
CNC atölyelerinde en çok hata yapılan konulardan biri budur. Sadece "parça tam otursun" diyerek çizime sıfır toleranslı (örneğin pim 10.00 mm, delik 10.00 mm) ölçüler girmek felaketle sonuçlanır. İşte üretimi felç etmemek için bilmeniz gereken kritik geçme toleransı (fit tolerances) kuralları:
Sıkı Geçme (Press Fit / Interference Fit) Nasıl Çalışır?
Sıkı geçme (Press Fit), iki parçanın birbirine bir daha ayrılmamacasına mekanik olarak kenetlenmesi işlemidir. Rulmanların şaftlara çakılması buna en net örnektir.
Bu işlemi gerçekleştirebilmek için, giren şaftın çapı, gireceği deliğin çapından tasarımsal olarak "çok hafifçe daha büyük" olmalıdır (Interference). Örneğin; 20.00 mm'lik bir deliğe 20.02 mm'lik bir şaft çakarsanız, oluşan sürtünme parçaları kilitler. Ancak burada çok ince bir çizgi vardır; eğer şaftı 20.10 mm yaparsanız montaj esnasında binlerce tonluk prese ihtiyaç duyarsınız ve parçalarınız montaj sırasında çatlar. Parça ebadınıza ve malzemeye uygun olan milimetrik tolerans aralığını (+0.01 / +0.03 arası gibi) malzeme esnekliğine göre doğru belirlemelisiniz.
Boşluklu Geçme (Slip Fit / Clearance Fit) Neden Şarttır?
Boşluklu geçme (Slip Fit), bir parçanın diğerinin içinde rahatça kayabildiği, dönme veya eksenel hareket yapabildiği durumlardır. Pistonlar, hareketli menteşeler veya hizalama pimleri buna örnektir.
Parçaların hiçbir kuvvet uygulamadan elle bile birbirine geçmesini istiyorsanız, şaft tasarımı delikten mutlaka daha küçük olmalıdır. Örneğin delik tam 20.00 mm olarak üretilecekse, şaftınızı 19.95 mm olarak toleranslandırmanız aralarında 0.05 mm'lik bir hareket ve yağlayıcı (lube) boşluğu bırakacaktır.
ISO Uluslararası Tolerans Sınıfları (H7, g6 Tüyosu)
Tüm bu hesaplamaları her parça için baştan yapmamak adına mühendisler harf ve sayılardan oluşan ISO tolerans sistemlerine güvenirler. Teknik resimde bir deliğe "20 H7" ibaresi koyduğunuzda sanayideki CNC operatörü doğrudan tablodan bakıp "bu delik tam 20.00 ile 20.02 mm arasında işlenecek" anlar.
- H7/g6 eşleşmesi: Parçaların birbirine çok yakın ama kolayca boşluklu geçtiği harika bir standarttır (Spigot fit). Birçok mühendis bu sihirli formülü standart hareketli montajlarda varsayılan olarak kullanır.
İki parçanın CNC operasyonları sonrasında birbirine tam istediğiniz kuvvette (sıkı veya boşluklu) geçeceğini garanti altına almak teknik bir ustalıktır. Ekstra sıkı veya ekstra boşluklu bırakarak parça firelerine engel olmak hayati önemdedir.
Tasarımınızı bize yüklediğinizde, uyguladığınız sıkı geçme toleranslarının üretime uygunluğunu yapay zeka ile teyit ediyor ve saniyeler içinde anlık fiyat teklifinizi ekranınıza getiriyoruz. Parçanızın CNC programından, mikron seviyesindeki CMM ölçümlerine, montaj testinden sevkiyatına kadar tüm üretim ekosisteminin sorumluluğunu bizzat üstleniyoruz.
Tolerans risklerini sıfıra indirmek ve saniyeler içinde anlık fiyat teklifinizi hemen görmek için parçalarınızı şimdi PartGo platformuna yükleyebilirsiniz.